WWWBoard New Message: Message 40: Zapisy S'loonskigo Jynzyka
WWWBoard: Message 40
[ Follow Ups ] [ Post Followup ] [ ]
|
|
Posted by Pyjter Kalinowski on 01/22/02 at 6:48 AM
Subject: Zapisy S'loonskigo Jynzyka
Message Posted
|
|
|
Roztomiy�y Kamracie Tyszoku.
Napisza mo�e nojprz�d co� o sobie.
Miyszkom na "pograniczu �lonko - Ma�opolskim" we Wo�nikach. Studirowo��ech i
we Gliwicach i we Czynstochowie. Zajmuja sie barzij historiom ni�li
lingwistykom, bezto niy jes �ech fachman, z kierym idzie dyskutowa� o
poszczeg�lnych g�oskach. Niy mom ty� dostympu do "Atlasu", co mi co�ki czos
wypominosz. Ze godkom "zma�n��" trefiy��ech sie we Czynstochowie i godo� to
akuratnie synek ze Turku (Wielkopolska), a mojij godki wogule niy rozumio�,
bezto� ty� niy wydowo mi sie coby� mio� recht, co gorszy��ech (niy
wy�miywo�ech) sie na �lonzok�w. Jak mo� "Atlas" to mo�es se na nim ty�
sprawdzi� kaj te moje Wo�niki le�om. Mie sie wydowo, co jes to "p�nocno
czyn� �lonska".
Osobi�cie znom trzi farby naszyj godki: piekarsko (kiero jes we co�kim moim
powiecie lublinieckim), katowicko (co ja rozpowszechnio telewizjo i
Szo�tysek i kaj �ech jes �rednio roz bez tydziy�) i hluczinsko (to ju� jes
za Raciborzym, dzisioj we Czeskij Republice, kaj mom kamrat�w i jezd�a ka�
roz na miesionc). Te trzi farby niy r�niom sie a�e tak fest (cho� godosz co
ostatnio jes ju� morawsko). Te same s�owa we godce znaczom to samo.
To co jo chcio� uzyska� przi zapisie naszyj godki "czeskimi" literoma, to
g�wnie coby sie straciy�o "mazurzynie" (po naszymu: seplyniynie), kiere we
farbie piekarskij jes fest rozpowszednione, a juz we katowickij go nic a nic
niy s�ycha�. G�wny problym ze tym jes, co g�oski miynkie i twarde ( np.
"�" - " �") som we naszych godkach zamiynne, zale�nie od farby. Jak
zastosujesz do tego zapis wedle polskij transkrypcje (taki jak sam), to
mo�esz by� pewny, co wszystkie �lonzoki, kierzy poko�czyli polskie szko�y,
bydom zow�dy czyta� to twardo (jak bydymy ustawia� co�ki zapis na farbie
katowickij, a na to nom chyba przijdzie, bo juz kupa ksion�ek we tyj farbie
jes napisanych, cho�by yno pedzie� o Szo�tysku). A to jes juz skozanie poru
farb�w naszyj godki na �mier� (czego chcesz uniknon�). Zapis "czeski" dowo
przy sp�g�oskach swoboda we czytaniu.
Mo� recht, co niy bro��ech baczynio na farby takie jak opolsko, czy
kozielsko, ale jo ich niy znom, (mimo �e we Opolu �ech jes roz bezrok, ale
we mie�cie juz �lonzok�w niy ma) a ze tego co Ty piszes ze "Atlasa" r�nica
jes istotno we czytaniu samog�osek. Wschodnie farby naszyj godki (piekarsko
czy katowicko) niy majom takiygo rozr�niynio przi samog�oskach. U nos
czasami yno s�ycha� "ciymne e - �" (to jes roz czyto sie "e", a kaj indzi
"y"). Proponuja Ci, coby� sie za to wzion, bo o tym wiysz kupa wiyncyj
odymie. Proponuja Ci jednak �ostawi� sp�g�oski "czeskie" tj, �, �, �, kiere
mom nadziejo, �ech wytuplikowo� po co sie wziyny we moij prowizorce. Opr�cz
tego powiniyn sie znoj� ty� znak na g�oska "ch", kiero we po�udniowych
farbach godo inaczyj jak "h", a kiero przi niykierych p�nocnych farbach
przechodzi we "k" - "krze�cjanin".
Co do wziyncio rugzaga i �a�ynio kole Wo�nik, ale po polskij stronie, to
akurat niy moz rechtu. Przi samyj granicy sto�y ruskie wojska (ka� od 1885
by�o ich we ko�dyj wsi niy mynij jak 5 chopa, mieli pilnowa� coby �odyn we
wsi niy przemyco� �lonskij gorzo�y do Rusa), skuli tego co�ko godka strych
ludzi jes tak fes �piywno i z takim ruchomym akcyntym, �e sie we tym jes
ciyn�ko pochyta�. Kupa lepij juz sie sucho godki poza pasym przigranicznym
(ka� wiyncyj jak 30 km we Polska, to jes juz za Czynstochowom). Ale niy wiym
czy to mo jakie� znaczyniy, bo jo sie we polskij szkole uczy� polskij godki,
bezto moga sie niom swobodnie goda� czy nawet my�le� (we godce polskij, a
niy "po polsku"). Do tyj staryj godki, co Ty ja mosz we "Atlasie" jo mom
dostymp we starych dokumyntach (pisanych "po polsku"). Dom Ci taki przik�ad.
Ka� we 1926 roku Magistrat Wo�nik chcio� wydzier�awi� biura inkszyj firmie.
We protokole ze sesji stoi: "Za wynajecie ubikacji w Magistracie - 20 z�"
(Kwota �ech terozki strzely�). Mo�e mosz te s�owo we "Atlasie", a niy mo ono
takiygo znaczynio jak we Polsce. To jes we czeskim "ubytowa�" - "mieszka�"
po polsku. Dom Ci ty� jeszcze starszy przik�ad. We "Dzienniku G�rnoszl�zkim"
(1848/49), z kierym wsp�pracowo� J�zek Lompa, kaj kupa piso� po polsku,
napiso� ty� takiy zdanie: "�eby czu� si� jak powracaj�cy tu�acz, d�ugo
nieprzytomny w swoim kraju". Te s��wko "nieprzytomny" ty� jes ze morawskiygo
"n�p�itom�n" - "nieobecny" po polsku. Mo�es tyz wzion� i inksze s�owa ze
naszyj godki (ale wedle "Atlasa" bo z godki juz sie we wiynkszo�ci
potraciy�y) i poszuka� ich rodowodu. Kupa znojdziesz we morawskim abo
czeskim (cho� mogom tak samo brzmie� i po polsku). We� se takiy s�owo, co we
polskij godce niy wystympuje, a ty� niy jes ze niymieckiygo (we czeskim i
morawskim ty� jes kupa ze niymieckiego, dy� to zow�dy by�a Rzesza, jak i
nasz �lonsk). We� se takie s�owo jak "haziel" - po polsku mosz "ubikacja",
po czesku "zachod", a we moraskim sie godo "hajzl". We� se inksze jak
"stromik", we polskim stoi "drzewko" a we czeskim "stromek".
Mom ka� zekserowane teksty od Lompy na tymat naszyj godki i zaczynty bez
niego s�ownik �lonsko - Polski, byda to musie� wklupa� we komputr, coby do
Ciebie wys�a�. Mo�e Ci to pomo�e przi uk�odaniu zapisu naszyj godki. Inkszo
rzecz, co godki (niy pisanio) Lompy Poloki mieli problym zrozumie�. Ka� we
1860 przijecho� do niego Nowakowski ze Wilna, kiery potym napiso�: "mowa
jego, aczkolwiek �l�ska, by�a zrozumia�a".Na razie to tyla, i niy g�rsz sie na mie.
Pioter
PS
we za�onczyniu mosz pr�bka tego, co jo robia.
|
|
|