Panie Kalinowski,

Niy biercie mi tego za złe, ale opowoża sie W�m pedzieć, iże to, jageście do sprawy podeszli, je trocha (coby niy pedzieć: blank) niewydarz�ne. Dejcie mi zwolo, że W�m wyświetla, czamu to tak miynia.

Po piyrsze:
Blank sztucznie wymyślocie nowe znaki. Kożdy rzeczyznawca-fachman widzi na piyrsze obeżdrzynie, iże gł�wnie Wom o to idzie, żeby w piśmie śl�nsko rzecz sie odr�żniała jak nojbardzi od polszczyzny literackiyj . Postrz�d ligwist�w sie to nazywo: świad�me rozpodobnienie. Niych sie odr�żnio (!), ale tam, kaj sie i w godce r�żni. Takie znaki jak "đ" abo "�" ino myl�m, bo dyć po co pisać "�", pod wiela m�my "�", abo "đ", kiej momy "dź". Cołki świat miyni bez "�" dźwiynk pomiyndzy "e" a "o", ino kamrat Kalinowski se wymyślił, iże takie "�" pierzińsko fajnie wygl�ndo na miejscu "�". Śl�nzoki, wierza, chc�m na piśmie widzieć swoja godka. K�mu sie cni za egzotyk�m, niech sie uczy godki "bantu".

Po drugie:
Chyt�m sie za gowa, jak widza, iże na siła pr�bujecie zbliżyć śl�nszczyzna ku czeskiyj (a możno łużyckiyj ?) rzeczy. Możno myślicie se, że starocie sie przi tym o naszych zi�mk�w zza Olzy abo pamiyntocie przi tym o czeskich wpływach w naszyj godce. Ale wytuplikujcie mi, po jakiymu maj�m Śl�nzoki z Czech�w (o tych z polskiyj str�ny ani niy god�m) używać czeskiyj pisownie. Dyć śl�nsko godka, tyż od tych zza Olzy, to niy je dialekt czeski. Zap�minocie przi tymu, iże jak ino sie pr�bowało na Śl�nsku pisać w mowie miejscowych, to sie używało liter polskiygo alfabetu (przikład: Akta Miejskie Tarnowskich G�r z 18. wieku), alfabetu, kiery je nojbardzi przistosowany do godki śl�nskiyj, bo i polszczyzna literacko jest śl�nskiymu nojpodobniyjszo.

Wyobraźcie se, że Morawioki tyż by chcieli mieć swoja pisownia, a ,że pora wpływ�w polskich sie tam tyż znojdzie, na siła by wprowadzili zapis "rz", "sz", ż" po to ino, coby pokozać Czech�m, iże ich rod niy maj�m, i jak blank inakszo jest ta jeich godka. Jeszcze wyjdzie na to, iże Morawioki byd�m pisać "po polsku" a my "po czesku", bez t�ż ino, coby pokozać światu, jak sie to r�żnimy od reszty. Spisanie ojczystej mowy to zbyt ważno przileżytość, coby działać skirz a wele "motyw�w pozajęzykowych".

Po trzecie:
Przi wszyskich pr�bach musicie boczyć na jedna sprawa: Pisownia musi być dość "giyntko", coby tekst m�g być czytany na roztomaite sposoby, zależne od tygo, z jakiygo śl�nskiygo k�nta tyn co czyto, pochodzi. Bo niy o to idzie, coby Śl�nzokom spod Opolo narzucać gwara Katowic, tym z Katowic zaś kozać uczyć sie po cieszyńsku. Jo by niy chcioł, i byda sie przeciw tymu bronić rynkami i nogami, że w prziszłości, jak tako śl�nszczyzna "na piśmie" wkroczy do szk�ł (a tygo wierza wszyscy sam chcymy), jakieś gwary prudnickie musiały wymierać, bo "norma śl�nsko" ich niy uwzglyndnio. Dyć już jedna norma m�my, co bez nia sie nasz śl�nski coroz wiyncyj traci ("język og�lnopolski"). Wszystko, co sam robiymy, musi mieć na cylu obr�na wszystkich (!!!) gwar dialektu śl�nskiygo. Przi tymu nojważniyjszo musi być fonetyka, bo bez niyj ni ma gwary.

Co to znaczy w praktyce ? D�m W�m przikład:

W niższych przikładach: ("�" oznaczo nosowe "a", "�" - głoska postrzednio miyndzy "o" a "a", "�" - nosowe "u"),

Śl�nzok ze zachodniygo działu powiatu Kozielskiygo godo tak (pisza to czysto fonetycznie,pod wiela sie to do):
1. J�u widz� t� cz�urn� krow� uod Dr�szczyny (nazwisko).

Śl�nzok z Opolo pado tak:
2. Jou widz� t� cz�urn� krow� uod Dr�scyny .

Śl�nzok ze Zabrzo:
3. Jo widza ta czorno krowa od Dr�nszczyny.

Śl�nzok z Kuźni wele Raciborza pado tak:
4. Jo widzam tam czorn�m krowam uod Dr�nszczyny.

Jak by sie to m�gło pisać "po śl�nsku" ?
J� widz� t� (abo t�m) cz�rn� (abo cz�rn�m) krow� �d Dr�nżczyny.

W podrynczniku by sie to tak m�gło (przikładowo) tumaczyć :
"�" - wymawio sie jak "o", "�u" abo "ou", w zależności od regionu;
"�" - w wygłosie jak "a", "nosowe a", abo nawet "-am" lub "-ym" (Cieszyńskie);
"�" na pocz�ntku słowa: jak "o" abo "uo".
"cz", "sz", "ż" wymawio sie na obszarach mazurz�ncych jak "c", "s", "z"

Jedna pisownia ale roztomaito wymowa !

I tak trzeba by działać z kożd�m cech�m gwary. Przi czym trzeba wiedzieć, iże niy wszystko do sie tak wy�naczyć i wtedy trzeba by dać przizwolynie na dwie abo nawet wiyncej możnośći n.p.
"t� rynk�" abo "t� r�k�" ("tę rękę");
"baba z chopym" abo "baba z chłop�"
"wiym" abo "wi�" ("wiem")
"byd�" abo "b�d�" ("będę")
w myśl prawidła:

Tam kaj sie to godzi, jak nojwiyncyj gramatycznych oboczności !

To samo tyczy sie słownictwa, co sie go używo ino na czynści Śl�nska. Lepszi niech sie wszystkie Śl�nzoki ucz�m nowych śl�nskich sł�w, jak maj�m zap�minać stare. I tu musza mocno zwyzywać kamrata Kulisza, co n�m chce nom przimusić jakeś jedyne w�nskie "normy", bo mu sie zdo, iże jedna norma wyrobio silno literacko rzecz, a reszta to na hasiok . Dyć kamracie Kulisz !: tako norma to my już m�my i to nos właśnie sztyruje i skuli tygo chcymy mieć śl�nsko pisownia...

Z jynzykiem je tak, jako ze wszystkim inkszym w życiu: bez fachowyj wiedzy niy poradzisz ździałać dobryj roboty. D�m W�m i wszystkim, co p�jd�m we wasze ślady, dobro rada: nie zabierejcie sie do dzieła, zaczym niy przestudiujecie 100 razy tam a nazod "Atlasu językowego Śląska" Alfreda Zaręby. Wtedy bydziecie widzieć, iże "to śl�nskie" niy wszyndy jest takie, jak Wy je z doma znocie. Opr�cz tygo przidałoby sie znać choć jedyn inkszy słowiański jynzyk i starości jakiyjś mniejszości bezpaństwowyj (kaszubski abo łużycki). Bez spełniynio tych wymog�w dejcie se lepi pok�j.

Co myślicie ? Na wartko odpowiydź już sie festelnie ciesza. Tukej abo poślijcie mi ymilka.

P.S: A jak my już s�m w tyj przileżytości, to już zaniedugo ogłosza w internecie nowo propozycja ortografie a gramatyki (zno ftoś jakeś śl�nske słowo na "propozycja" ?) podle wiedzy lingwistycznyj o wszystkich gwarach śl�nskich.

Grzegorz Wieczorek "Tyszok"
[email protected]