W mojih ukohanyh Uogewnikah S’loonskih bawiyli my sie czynsto za bajtli dzieciyncom broniom w bezkrwawe wojny.

Bron’ boua niywyszukano, an’fahowo, tako kero szuo sie zrobic’ samymu.

Za karabin moog być’ zwykuy patyk, a jak sie nacionguo na niego sznoorek, to się z niego
robiou uuk. Inksze, ciyn’sze i prostsze patyki, bouy za strzauy kerymi z tyh uukoow szuo
strzylac’.

Do siebie my niy strzylali, coby jedyn drugymu niy wybiou uoka, ale do luftu w zawodah
na wysokos’c’, abo na uodleguos’c’, to my strzylali cynsto i hyntnie.

Pamiyntom moja wielko ucieha jak moja hrzestno, ciotka Yrmgardka, sprawioua mi piyrszy
kupny uuk kerym my się z Elusiom bawiyli w indijaneroow.

Mom jesce kajs’ zdjyn’cie z niom i stym uukym, jak my byli na Placoowce pod Warszawom i miyszkali u Trojanowskih na wcasowisku, kej mooj onkel Jouzef budowou huta.

Tyn uuk bou w komplecie ze prawdziwymi strzauami z lotkami z piyrzo i kouczanym, w kerym się je nosiouo.
Do kompletu bou nawet piooropusz, ale fajniyj w niym bouo Elusi.

Po powrocie z letniska, na mojym placu, ftos’ hciou go wyprobowac’ i poroownac’ jego parametry tehniczno-bojowe z inkszymi uukaami domowyj roboty i mi go zuomou.

Tak rzeh się pozbou moji piyrszy fabrycznyj broni.

Inkszom broniom, kero wielu pasowaua, bouy szlojdry.

Te ciynrzke, drzewiane, kere miauy gable rube i mocne, a do kerych urzywauo sie gumow
z krauzow, co jurz niy trzymauy i niy bouo snih jurz rzodnego porzytku, surzouy do strzylanio guzolami.
Strugauo się je z kawaukoow gauynzi, kere miauy ksztaut litery Y.
Napynd dowauy gominy. Miejsce na ih mocowanie i miejsce do trzymanio uobdziyrauo się
z kory, coby szuo w tyh miejscah je lepi przywionzac’, a ronczka niy marasioua rynki.

Coby guzol miou dobry szwong i trefiou tam kaj trza musiou wspoupracowac’ z konckym skoory, kerom się go uobuapiauo i trzymauo miyndzy palcami, arz do momyntu strzauu.
W skorze bouy dwie dziury po bokah do zawionzanio gumow.
Coby gumy się niy uodwionzywauy uod gable i uod skoory, nojczyn’s’ciyj się je do nih przydrotowywauo.

Tako ciynrzko bron’ boua postrahym dziamploow, pinkawow i inkszego stworzynio, kere się
pojawiauo w zasiyngu i na liniji strzauu. A zauorzono za pas boua uoznakom dlo inkszyh, rze
trza się mieć’ na bacznos’ci i mieć’ reszpekt przed tym co jom nosi.

Nawet jak sie bouo mocniejszym w bezpos’redniym starciu z takym wojownikym, to trza sie
bouo licyc’ z tym, rze po uodyjs’ciu ze zwarcio, dostanie się z uoddalynio guzolym w ueb, abo kaj indzi.

Lekkom broniom bouy szlojdry zrobione z rubego drootu, do keryh bouy tyrz droociane ciyn’ke hocyki, kerymi się strzylauo.

Coby rzodnymu niy zrobic’ krzywdy miauy uone ciyn’ke gumki, wyciongniynte ze staryj podwionzki abo gumki z badkoow.

Surzouy uone do dziauan’ zaczepnyh, coby przeciwnika napasztnon’c’, a przy tym niy zrobic’
mu krzywdy.
Niykerzy to ih urzywali nawet w klasie na lekcji, jak hcieli drugego kamrata przywouac’ do dialogu, abo zwroocic’ jego ku sobie uwaga.

Peuniouy rola brooni sygnauowyj i uostrzegawczo-zaczepnyj.

Zabawy w wojna bouy nojwyrzszom formom militarnyh gier zespouowyh, kere cynsto
poprzedzane bouy grami w szukanie, abo w policjantoow i zuodzieji, przy keryh wielu ucouo sie i przygotowywauo do rzounierskego rzemiosua i wojynnyh rool.

Te wstympne c’wiczebne gry i manewry uodbywali my na placu, miyndzy hlywikami,
w an’fartah i na szopkah.

Przez siyn’ szuo nojwyrzyj przeleciec’, ale ino na dole, coby niy dosztac’ szmatom uod sonsiadki, za zmaraszynie shodoow.

Tak się szkolou w wojowniczym i rzounierskym rzemios’le couki nasz plac.

Inksze place tyrz to robiouy.

Rywalizacjo miyndzy placami zacynauy cynsto fusbalowe szpile, rozgrywane miyndzy hasiokami, na maue torki.

Hasioki wtedy bouy porzondne, murowane, przykrywane blahom z dziurom do wysypowanio hasio i inkszyh uodpadkoow i z dz’wiyrkami na s’rodku przedniego muru, do jih uokresowego uoproorznianio, kere bouy dlo nos torami.

A rze na placu stouy dwa take hasioki naprzeciw siebie, to boisko my mieli gotowe w korzdyj hwili na przyjyn’cie fusbalistoow.

Fusbalowe szpile na maue torki bouy ino wstympym do dalszyj eskalacje dziauan’, coby sie zegrac’ i nabrac’ uodwagi do wetki z inkszym placym, ale jurz na wiynkszym polu, abo prawdziwym boisku eukaesu.

Take wetki cynsto miauy rewanrz w innyj dziedzinie, wojynnyj.

Nojciynrzsze wetki i wojny prowadziyli MY i NASZ PLAC, cyli „Stare Bloki” z hopcami
z „Nowyh Blokoow” budowanyh na terynie Starego Dworu, kery my tyrz cynsto nazywali budowom, abo Moskwom.

Bouy uone zamiyszkane w wiynkszos’ci przez ludzi spoza Uogewnik, kerzy do nos przyszli za robotom.

Stare i Nowe Bloki mieli tyrz swojih specjalistow w pojedynkah indywidualnyh, kerzy
stosowali tu abo przyniys’li ze sobom nowe style i tehniki walki, niy zawsze sportowyj.

U nos na Staryh Blokah specjalistom uod pryndkego kon’czynio haje bou Dymbin’ski, kerego kopniyn’cie kolanym w nojczulsze miejsce u mynskego rodu, bouo znane z tego, rze powalauo przeciwnika, a jymu samymu dowauo dos’ casu na ucieczka.

Na Nowyh Blokah pionierym tehniki walki, kero polegaua na piz’niyn’ciu couym w nos przeciwnika, bou Hidi. Jego tehnika boua cynsto krwawo, bo jaki nos take piz’niyncie by wytrzymou.

Na Nowe Bloki hodziyli my po glina, bo tam boua uona nojlepszo, wygrzebywano
przez bagry, kere robiouy wykopy pod nowe domy, boua tusto i się dobrze lepioua.

Wygniotauo sie jom w rynce przez jakis’ cas, a potym robiouo sie z niyj gliniane kule, kere po zauorzyniu na wierzbowo witka i po wykonaniu niom ruhu, jaki robi się bicym przy
pogoonianiu koni, stowauy sie glinianymi pociskami i leciauy we zamierzonym kerunku.

Jak dopaduy celu, to się na niym rozpuaszczauy i przyklejauy, znaczonc miejsce trefiynio.

C’wiczynia we fronkaniu takymi glinianymi kulami robiyli my na placu, strzylajonc
w kierunku hlywikowyh drzwi, na keryh rysowauo się kredom wspous’rodkowe uokryngi,
jak na tarczy strzelniczyj.

Jak my jurz nabrali wprawy, to dowali my upust niydokon’czonym was’niom i sportowyj
agresji w wojynnyh potyczkah, kere my uorganizowali na Wopynioku przy bonkrze.

Bou uon nojwarzniejszym elemyntym tyh wojyn. Bo pozwolou w prosty sposoob podzielic’ dwie walczonce strony na uobron’coow i zdobywajoncyh bonker.

Ci co stanowiyli zauoga bonkra strzylali ze szlojdroow glinianymi kulami przez uokiynka
strzelnicze kere bouy w pancernyh uoknah, drzwiah i kopuuah.

Cynsto tyrz wypuszczali sie na zewnontrz i wtedy urzywali do strzylanio witek wierzbowyh.

Ci co atakowali strzylali tym samym, a dodatkowo przeciw tym co siedzieli w gniozdah strzelniczyh i kopuuah bonkra, cynsto stosowali trowniki, kerymi w nie ciepali.
Przeshniynto ziymia kero się z niyh sypaua wlatywaua przez uokiynka strzelnicze, a dali cynsto do uocoow. Zapruszone uoko i jego cyszczynie eliminowaua ih tym sposobym hoc’
na hwila z dalszyh bojow.

Po jakiyjs’ pougodzinie licyli my trefiynia po korzdyj stronie i zamiyniali się rolami.

Korzdy bou uoblepiony glinianymi plackami, s’ladami po kulkah i corny z trownikowyj ziymie, keryj bouo peuno we wosah, uszah i nosie.

Po boju szli my się uokompac’ w Amyndah, spookac’ bojowy kurz i z grubsza się uobmyc’.

Ci co byli wczes’niyj trefiyni i tym sposobym wyeliminowani z dalszyj zabawy hytali jurz tam raki do dziurawyh kibli keryh niy brakowauo.

A rze woda boua w Amyndah cysto, to i rakoow bouo niymauo. Siedziauy w rostomajtyh
biksah, krauzah cy gorkah, kere tam wtos’ wciepowou.

Niykedy nazbiyrauo się ih i pouny kibel.

Joszcyno, kero hopcoow miaua poru, jurz dlo nih zawcsu grzoua w gorku woda do kompanio.

Jak ino w gorku na pranie woda zewraua, to stowou sie uon miejscym uostatniyj kompieli dlo przyniesionyh rakoow.

Potym na uawce przed familokym kosztowali my je i wspominali ledwo co zakon’cono wojna.

Wtynczas jeszcze rzeh niy wiedziou, rze nasze zabawy uodbywauy się w miejscu, kere niyjedyn nazwouby fragmyntym polskiyj Linji Zygfryda abo Maginota.

Piyrszy projekt uobrony rejonu Goornego S’loonska powstou w 1925 roku, ale niy spodobou sie on w Sztabie Gyneralnym.

Nastympny uopracowano w Pouku Piehoty w Tarnowskih Goorah i dotyczou uon uobrony
w tym ino rejonie.

W 1930 roku zaczyno sie mys’lynie uo tym, coby uobrona zorganizowac’ na sposoob obszaru
warownego.

W 1933 roku na podzim zapadua decyzjo uo rozbudowie fortyfikacjow na tym terynie.

Powstaua tym sposobym do 1938 roku cionguo linia umocniyn’ stauyh, kero skuodaua sie
z siedmiu punktoow oporu, dobrze powionzanyh z uksztautowaniym i pokryciym terynu,
przygotowanyh do uobrony uokrynrznyj.

Punkty uobrony bouy rozmieszczone w Bobrownikah, na wzgoorzu 305, w Dombroowce
Wielkiyj, na Goduli, na wzgoorzu na zahood od Nowego Bytomia, przy Szybie Artur, na wzgoorzu na pouudnie uod Radoszowy i w mojih Uogewnikah S’loonskih.

Guymbokos’c’ pouudniowyj czyn’s’ci linji uobronnyj powiynkszono przez rozbudowa linji
samodzielnyh shronoow bojowyh w rejonie Szybu Artur, na Bykowinie, w rejonie huty „Zgoda”, na skraju S’wiyntohlowic, w Pias’nikah i mojih Uogewnikah S’loonskih.

Miaua ta linia uobronno 22 kilometry dugos’ci i kosztowaua wtynczas 14 milionoow zuotyh.

Uobsadzioua jom Grupa Forteczna Obszaru Warownego „Śląsk”, kero w przededniu wojny
rozrosua sie w Grupę Operacyjną „Śląsk”.

Pora lot tymu miou rzeh uokazjo uobejrzec’ na wystawie zatytuowanyj „Wojsko Polskie
i organizacje paramilitarne w latach 1922-39” makieta punktu oporu „Łagiewniki”.

Bou na ni korzdy uogewnicki dom, nasz kos’ciou z wierzom i wszystke uogewnicke bonkry
i shrony po keryh my za dziecka lotali. I uoznaczone pola uobstrzau, a nawet malus’ke zasieki ze sztaldrootu.

Wszystko take malutke jak mebelki w pupynsztubie uod Elusie.

Bou tyrz na niyj tyn nasz bonker, kery do dzisioj stoji na Wopynioku, z jego kopuuom na wiyrhu i drugom poukulistom na bocznyj s’cianie uod strony Bytomia, z kerego poza nami hyba rzodyn niy strzylou.

I skirz tego niy moguo i niy bouo przy niym miyndzynarodowyj wetki: Wasz plac na Ih plac.