W mojih ukohanyh Uogewnikah S’loonskih suyszauo się za modu zahynty starszyh, kerzy
powiadali do swojih dzieci abo wnukoow: uc się dziecko uc, bo nauka to potyngi kluc.

Niy inacyj musiauo być’ w latah uo keryh uopowiadaua sztuka pod tytuym „KLUC”, kero
napisou Tyjda Gajda nasz uogewnicki pisorz, uo kerym rzeh jurz Wom wzmiankowou, a kero cieszyua się rozcasu wielkom popularnos’ciom u nos, niy ino przezto, rze wielu uogewczan
w niyj grauo, a reszta jom uoglondaua, ale rze szuo z niyj wyciongnon’c’ nauka i wnioski na
wiela pokolun’.

A po krotce szuo by jom stres’cic’ tak.
Uopowiadaua uona uo tym jak muodzierz kero kon’coua szkoua, zgromadzono w auli na urocystym wrynczaniu s’wiadectw szkolnyh, suyszaua uod swojego rektora, rze som uone klucym w dorosue i dostatnie rzycie.

Tak bouo jesce w czyrwcu, a we wrzes’niu, kedy trza bouo is’c’ w ta dorosuos’c’ i szukac’
roboty, to prawie zacon się s’wiatowy przedwojynny kryzys i wszyscy absolwynci uostali
bezrobotnymi.

Przypomniauo mi się to, bo prawie trefiou rzeh przy ukuodaniu szpargauow na list uod Wolfganga, syna kolegi mojego Vatra - Romana Kusia, kery wypytywou w niym uo tamte lata, bo bou ih ciekawy, a brakowauo mu ih w rzyciorysie uojca i w jego zatrudniyniy, kere dowauo matce, wdowie po Romanie morzliwos’c’ dostanio w Niymcah po niym emerytury.

Uodpowiydz’ boua wtyncas dlo niego, kery niy wiedziou co to bezrobocie, niywiarygodno
i zdumiywajonco - Roman Kus’, tak jak wielu inkszyh dostou tyn kluc i nic wiyncyj.
Dzielou los wielu muodyh, wyuconyh - bou bezrobotny.

Pisza uo tym, bo wielu teroski przed wyborami guosi hasua edukacyjne wzglyndym muodzierzy, w nadzieji rze udo się im niymi zmanipulowac’ modyh do kon’ca, to znacy do momyntu arz wciepnom na nih swoje niydos’wiadczone guosy wyborcze.
Potym, po wieloletniyj mitryndze szkolnyj abo studynckiyj, dajom im taki kluc,
kery bydzie nawet poszczybrzany, abo pozuocany, a morze nawet w skrzynce na atuasie, kupiony za jejih uojcow abo ih samyh piyniondze, ale nic wiyncyj! Byle je wyciongnon’c’
z ubogiyj niyroz kabze.

Take cynsto bezwartos’ciowe kluce sprzedowo coroz wiyncyj szkou.
Niy pasujom nikaj i nicego niy idzie niymi uotworzyc’.
Nojwyrzyj idzie je powiesic’ za szkuym na s’cianie nad uorzkym.

I tak w uogoolnos’ci szuo by tyh „s’lusorzy uod rzekomyh szperhokoow” zrozumiec’,
uoni tyrz muszom z cegos’ rzyc’, im na hlyb udowo się zarobic’ dziynki zbiyraczom kluczy,
nabranym niyroz klucznikom, kerzy kedys’ bydom się zastanowiac’ po co im couke ih pynki?

Moga cos’ na tyn tymat powiedziec’, bo tyrz ih pora mom.

Dopiyro po latah cowiek rozumi, rze wmawiauo sie mu potrzeba i zahyncauo cynsto do
nauki niypotrzebnyj, zbyndnyj, fauszywyj, manipulujoncyj, wynarodawiajoncyj , a niykedy
uconcyj zahowan’ niyludzkih i zuyh.

Bo nauka morze surzyc’ niy ino dobru, ale i zuu!

A tyh modyh z klucami „na karku”, jak maue dzieci co lotajom samopas po placu, coroski
wiyncyj, „wyplutyh spouecnie”, bez zajyn’cio, bez nadzieje na lepsze jutro.

Inksi, kerzy majom ta morzliwos’c’ jerzdrzom za robotom zagranica. Jeszcze inksi tym tyrz sposobym howajom sie przed wojskym i tam przecekujom.

A co uostowo tym na miejscu?

Jak ih stac’ to mogom brac’ tyn narkotyk nauki i się niym zaciongac’, arz do kon’ca.

Godom uo tym tak, bo korzdy cas mo swoje zagrorzynia, swoje uodhuanie, zastawione sidua
rzondz. Wmowionyh oczekiwan’ i marzyn’, uoztoczonyh mirarzy.

Coroz wiynkszom sztukom je w nie niy wlyz’, im niy ulec i sie im niy poddac’.

Coroz ciynrzyj je twardo stompac’ poi ziymi, wcale muodym i niydos’wiadczonym.

Bo i z naukom cynsto bywauo i bywo tak, rze tak doprowdy to wielokroc’ surzoua uona ino
naukowcom, wyimaginowanym przez nih problymom celowym i grantom, keryh jedynym rezultatym je „siano” wyciongnione z budrzetu, cyli wyciongnione uod nos, a nom wcale niy surzonse i niy przynoszonce porzytkoow.

Wielu tym sposobym rzyje uod wielu lot dobrze i dostatnio na nasz koszt.

A jak im przydzie wbic’ gwoz’d’ do s’ciany, abo pomalowac’ s’ciany i drzwi, abo wkryn’cic’
byrna, to wouajom tyh niywyuconyh. Bo jedno co umiom, to sie dowac’ uobsugiwac’.

No i udowac’ rze majom recepta na wszystko, do casu arz wylezie szyduo z worka, abo jako
inkszo dziura budrzetowo!

Downo zapomnieli suowa Stansława Staszica:

„Umiejętności dopotąd są jeszcze pr�żnym wynalazkiem,
może czczym tylko rozumu wywodem albo pr�żniactwa zabawą,
dopokąd nie są zastosowane do użytku narod�w”.

Trza by przywouac’ naszyh s’loonskih naukowcoow i nauczycieloow, coby wziynli
sie te suowa do serca i coby mys’leli uo tyj urzytecznos’ci wzglyndym NARODU!

Niy do sie uorganizowac’ rzycio spouecnego z udziauym nowyh pokolyn’ bez szkouy.

My w mojih ukohanyh Uogewnikah S’loonskih dbomy uo nie jurz uod ponad stu lot.
Znocie przeca moja uosprowka uo jednyj z nih, kero uobhodzioua swoje stolecie.

I som uone coroz barzyj nasze, s’loonske, zwionzane z naszom tradycjom i s’wiadome
uodpowiedzialnos’ci na przehowanie tyj s’loonkiyj tradycje w nastympnyh pokolyniah uogewczan.

Na razie jeszcze niy stosujom uone naszego jynzyka we wuas’ciwyj proporcji, jeszcze je UON w nih w mniejszos’ci, ale mys’la rze proporcje dowo się uatwo zmiyniac, jak udziau kartofylmyjlu w recepturze na kloski . Byle ino bou. Byle tyrz ino boua szkoua, kero go ucy abo ucyc’ bydzie.

A jak to je warzne, niyh s’wiadczy rozpaczliwy guos sprzeciwu jaki keruje do nos wszystkih
Robert Brytan, kery wielkym guosym wouo uo pomoc w przeszkodzyniu w zamykaniu przez
wuadze Saksonije uurzyckiyj szkouy w Chros’cicy.

Uoni jom mieli i im jom zawiyrajom, my tak do kon’ca naszyj jeszcze niy momy, ale cos’ nos
hyba w tym tymacie uoncy?

Mogymy być’ wzglyndym tego uobojyntni?