Kaszubski elementarz, 04.09.2000

"Abecadło kaszubskie" - pierwszy w historii elementarz do nauki języka kaszubskiego zaprezentowano w poniedziałek w domu kultury w Chmielnie. 160-stronicowy podręcznik zawiera prawie 500 barwnych ilustracji.

"To niewątpliwie historyczny moment w dziejach kaszubszczyzny i języka kaszubskiego, który jest przecież najważniejszym elementem odrębności tej wspólnoty etnicznej. Fakt, że do tej pory język kaszubski nie miał swojego elementarza, był zaniechaniem, które wszystkich bolało" - mówi wicemarszałek Senatu Donald Tusk, pomysłodawca wydania książki.
Zadowolenia z pierwszego w historii elementarza kaszubskiego nie kryje też wójt gminy Chmielno Zbigniew Roszkowski. "Do tej pory kaszubskiego uczono z wiedzy nauczycieli, od dzisiaj będzie inaczej" - mówi wójt Chmielna, miejscowości uważanej za stolicę "rodnej mowy".
Jeden z dwojga autorów elementarza Witold Bobrowski, mówi, że praca nad książką trwała ok. roku. "Mam nadzieję, że elementarz będzie ciekawić dzieci" - dodaje.
Elementarz "Abecadło kaszubskie" przeznaczony jest dla uczniów od klasy I do III. Tematy ułożone są zgodnie z rytmem roku szkolnego. Pierwsze czytanki dotyczą jesieni, potem zimy, wiosny i lata.
Bohaterem podręcznika jest mały chłopiec o imieniu Remusek, którego pierwowzorem jest Remus, popularna postać ludowych legend kaszubskich. Oprowadza on czytelnika po różnych zakątkach Kaszub.
Na marginesach kartek można przeczytać przysłowia związane ze świętami. W elementarzu nie brak też tekstów ludowych piosenek i przyśpiewek wraz z nutami.
Język kaszubski nauczany jest od jednej do dwóch godzin w tygodniu w kilkunastu szkołach podstawowych na Kaszubach. W zależności od placówki jest to przedmiot obowiązkowy lub tylko dla chętnych uczniów.
W jedynej szkole podstawowej w Głodnicy kaszubski, wspólnie z polskim, jest językiem wykładowym.
Rdzenny język Kaszubów jest też używany w trzech szkołach średnich w Brusach, Kartuzach i Somoninie. Istnieje też lektorat kaszubskiego na Uniwersytecie Gdańskim i seminarium duchownym w Pelplinie.
Kaszubskie dzieci mogą uczyć się języka z własnego elementarza. Po raz pierwszy w dziejach piśmiennictwa kaszubskiego, liczącego około 300 tytułów książek wydanych w tym języku, ukazała się taka publikacja.
Bohaterem elementarza jest rezoulutny chłopiec o imieniu Remusk, który oprowadza po Kaszubach dwoje innych dzieci: Sławinę i Barnima. Każda lekcja - historyjka - odbywa się więc w innym miejscu, np. w skansenie we Wdzydzach, w Pucku czy w Gdańsku. W ten sposób dzieci poznają ważne i ciekawe miejsca, kulturę i tradycję swoich stron, ale także uczą się odróżniać grzyby trujące od jadalnych, dowiadują się co to jest karta kredytowa itp.
Elementarz uczy języka literackiego, a nie potocznego. Warto zaś wiedzieć, że w powszechnym użyciu na Kaszubach są trzy zasadnicze dialekty: północny - używany w powiatach wejherowskim i puckim, Środkowy - używany głównie w okolicach Kartuz i częściowo Kościerzyny oraz południowy stosowany aż do linii Chojnic. Prócz tego istnieje jeszcze wiele innych odmian, np. niemiecki językoznawca, Fryderyk Lorens, wyróżniał w pierwszych latach XX wieku aż 75 lokalnych gwar. Szacuje się, że obecnie język kaszubski zna 250-400 tysięcy osób, z czego połowa używa go na codzień w różnych sytuacjach. Coraz częściej również kaszubski „wychodzi na ulice". W niektórych gminach np. w Chmielnie czy w Sierakowicach pojawiają się dwujęzyczne nazwy ulic, sklepów, restauracji itp.
Z wiecznego sporu o to jakie miasto jest stolicą Kaszub, autorzy elementarza Witold Bobrowski (dyrektor jedynej obecnie szkoły kaszubkiej - w Głodnicy) i Katarzyna Kwiatkowska (filmowiec - związana z agencją filmową Profilm), wybrnęli w ten sposób, że nawali nią Gdańsk.
Książka zawiera piękne ilustracje, wykonane przez Jolantę Mąkosę i Joannę Kołyszko, liczy ponad 160 stron i kosztuje w księgarniach 28 zł. Osoby i instytucje, które pofatygują się do się do siedziby wydawcy (Fundacja Dar Gdańska, ul. Szeroka 121/122) mogą ją tam nabyć w cenie 20 zł. Elementarz jest „książką pomocniczą zalecaną do użytku szkolnego przez MEN".
Inicjatorem wydania elementarza był wicemarszałek senatu Donald Tusk, zaś Fundacja Dar Gdańska znana jest m.in. z wydania serii albumów „Był sobie Gdańsk".