WWWBoard New Message: Message 40: Zapisy S'loonskigo Jynzyka
WWWBoard: Message 40
[ Follow Ups ] [ Post Followup ] [ ]
|
|
Posted by Pyjter Kalinowski on 01/22/02 at 6:48 AM
Subject: Zapisy S'loonskigo Jynzyka
Message Posted
|
|
|
Roztomiyły Kamracie Tyszoku.
Napisza może nojprzód coś o sobie.
Miyszkom na "pograniczu Ślonko - Małopolskim" we Woźnikach. Studirowołżech i
we Gliwicach i we Czynstochowie. Zajmuja sie barzij historiom niźli
lingwistykom, bezto niy jes żech fachman, z kierym idzie dyskutować o
poszczególnych głoskach. Niy mom tyż dostympu do "Atlasu", co mi cołki czos
wypominosz. Ze godkom "zmařnąć" trefiyłżech sie we Czynstochowie i godoł to
akuratnie synek ze Turku (Wielkopolska), a mojij godki wogule niy rozumioł,
beztoż tyż niy wydowo mi sie cobyś mioł recht, co gorszyłżech (niy
wyśmiywołech) sie na Ślonzoków. Jak moż "Atlas" to możes se na nim tyż
sprawdzić kaj te moje Woźniki leżom. Mie sie wydowo, co jes to "północno
czynś Ślonska".
Osobiście znom trzi farby naszyj godki: piekarsko (kiero jes we cołkim moim
powiecie lublinieckim), katowicko (co ja rozpowszechnio telewizjo i
Szołtysek i kaj żech jes średnio roz bez tydziyń) i hluczinsko (to już jes
za Raciborzym, dzisioj we Czeskij Republice, kaj mom kamratów i jezdża kaś
roz na miesionc). Te trzi farby niy różniom sie aże tak fest (choć godosz co
ostatnio jes już morawsko). Te same słowa we godce znaczom to samo.
To co jo chcioł uzyskać przi zapisie naszyj godki "czeskimi" literoma, to
gównie coby sie straciyło "mazurzynie" (po naszymu: seplyniynie), kiere we
farbie piekarskij jes fest rozpowszednione, a juz we katowickij go nic a nic
niy słychać. Gówny problym ze tym jes, co głoski miynkie i twarde ( np.
"š" - " ś") som we naszych godkach zamiynne, zależnie od farby. Jak
zastosujesz do tego zapis wedle polskij transkrypcje (taki jak sam), to
możesz być pewny, co wszystkie Ślonzoki, kierzy pokończyli polskie szkoły,
bydom zowżdy czytać to twardo (jak bydymy ustawiać cołki zapis na farbie
katowickij, a na to nom chyba przijdzie, bo juz kupa ksionżek we tyj farbie
jes napisanych, choćby yno pedzieć o Szołtysku). A to jes juz skozanie poru
farbów naszyj godki na śmierć (czego chcesz uniknonć). Zapis "czeski" dowo
przy spółgłoskach swoboda we czytaniu.
Moż recht, co niy brołżech baczynio na farby takie jak opolsko, czy
kozielsko, ale jo ich niy znom, (mimo że we Opolu żech jes roz bezrok, ale
we mieście juz Ślonzoków niy ma) a ze tego co Ty piszes ze "Atlasa" różnica
jes istotno we czytaniu samogłosek. Wschodnie farby naszyj godki (piekarsko
czy katowicko) niy majom takiygo rozróżniynio przi samogłoskach. U nos
czasami yno słychać "ciymne e - é" (to jes roz czyto sie "e", a kaj indzi
"y"). Proponuja Ci, cobyś sie za to wzion, bo o tym wiysz kupa wiyncyj
odymie. Proponuja Ci jednak łostawić spółgłoski "czeskie" tj, š, ř, č, kiere
mom nadziejo, żech wytuplikowoł po co sie wziyny we moij prowizorce. Oprócz
tego powiniyn sie znojś tyż znak na głoska "ch", kiero we południowych
farbach godo inaczyj jak "h", a kiero przi niykierych północnych farbach
przechodzi we "k" - "krześcjanin".
Co do wziyncio rugzaga i łażynio kole Woźnik, ale po polskij stronie, to
akurat niy moz rechtu. Przi samyj granicy stoły ruskie wojska (kaś od 1885
było ich we kożdyj wsi niy mynij jak 5 chopa, mieli pilnować coby żodyn we
wsi niy przemycoł ślonskij gorzoły do Rusa), skuli tego cołko godka strych
ludzi jes tak fes śpiywno i z takim ruchomym akcyntym, że sie we tym jes
ciynżko pochytać. Kupa lepij juz sie sucho godki poza pasym przigranicznym
(kaś wiyncyj jak 30 km we Polska, to jes juz za Czynstochowom). Ale niy wiym
czy to mo jakieś znaczyniy, bo jo sie we polskij szkole uczył polskij godki,
bezto moga sie niom swobodnie godać czy nawet myśleć (we godce polskij, a
niy "po polsku"). Do tyj staryj godki, co Ty ja mosz we "Atlasie" jo mom
dostymp we starych dokumyntach (pisanych "po polsku"). Dom Ci taki przikład.
Kaś we 1926 roku Magistrat Woźnik chcioł wydzierżawić biura inkszyj firmie.
We protokole ze sesji stoi: "Za wynajecie ubikacji w Magistracie - 20 zł"
(Kwota żech terozki strzelył). Może mosz te słowo we "Atlasie", a niy mo ono
takiygo znaczynio jak we Polsce. To jes we czeskim "ubytowať" - "mieszkać"
po polsku. Dom Ci tyż jeszcze starszy przikład. We "Dzienniku Górnoszlązkim"
(1848/49), z kierym współpracowoł Józek Lompa, kaj kupa pisoł po polsku,
napisoł tyż takiy zdanie: "Żeby czuć się jak powracający tułacz, długo
nieprzytomny w swoim kraju". Te słówko "nieprzytomny" tyż jes ze morawskiygo
"něpřitoměn" - "nieobecny" po polsku. Możes tyz wzionć i inksze słowa ze
naszyj godki (ale wedle "Atlasa" bo z godki juz sie we wiynkszości
potraciyły) i poszukać ich rodowodu. Kupa znojdziesz we morawskim abo
czeskim (choć mogom tak samo brzmieć i po polsku). Weź se takiy słowo, co we
polskij godce niy wystympuje, a tyż niy jes ze niymieckiygo (we czeskim i
morawskim tyż jes kupa ze niymieckiego, dyć to zowżdy była Rzesza, jak i
nasz Ślonsk). Weś se takie słowo jak "haziel" - po polsku mosz "ubikacja",
po czesku "zachod", a we moraskim sie godo "hajzl". Weś se inksze jak
"stromik", we polskim stoi "drzewko" a we czeskim "stromek".
Mom kaś zekserowane teksty od Lompy na tymat naszyj godki i zaczynty bez
niego słownik Ślonsko - Polski, byda to musieć wklupać we komputr, coby do
Ciebie wysłać. Może Ci to pomoże przi ukłodaniu zapisu naszyj godki. Inkszo
rzecz, co godki (niy pisanio) Lompy Poloki mieli problym zrozumieć. Kaś we
1860 przijechoł do niego Nowakowski ze Wilna, kiery potym napisoł: "mowa
jego, aczkolwiek śląska, była zrozumiała".Na razie to tyla, i niy górsz sie na mie.
Pioter
PS
we załonczyniu mosz próbka tego, co jo robia.
|
|
|