WWWBoard New Message: Message 30: Nasza godka - do Piotra Kalinowskigo



WWWBoard: Message 30


[ Follow Ups ] [ Post Followup ] [ ]



   Posted by Grzegorz Wieczorek on 12/22/01 at 5:09 PM

Subject:   Nasza godka - do Piotra Kalinowskigo


Message Posted

Berlin, 12.12.2001


Panie Kalinowski,

Niy biercie mi tego za złe, ale opowoża sie Wˇm pedzieć, iże to, jageście do sprawy podeszli, je trocha (coby niy pedzieć: blank) niewydarzˇne. Dejcie mi zwolo, że Wˇm wyświetla, czamu to tak miynia.

Po piyrsze:
Blank sztucznie wymyślocie nowe znaki. Kożdy rzeczyznawca-fachman widzi na piyrsze obeżdrzynie, iże głˇwnie Wom o to idzie, żeby w piśmie ślˇnsko rzecz sie odrˇżniała jak nojbardzi od polszczyzny literackiyj . Postrzˇd ligwistˇw sie to nazywo: świadˇme rozpodobnienie. Niych sie odrˇżnio (!), ale tam, kaj sie i w godce rˇżni. Takie znaki jak "đ" abo "÷" ino mylˇm, bo dyć po co pisać "÷", pod wiela mˇmy "ˇ", abo "đ", kiej momy "dź". Cołki świat miyni bez "÷" dźwiynk pomiyndzy "e" a "o", ino kamrat Kalinowski se wymyślił, iże takie "÷" pierzińsko fajnie wyglˇndo na miejscu "ˇ". Ślˇnzoki, wierza, chcˇm na piśmie widzieć swoja godka. Kˇmu sie cni za egzotykˇm, niech sie uczy godki "bantu".

Po drugie:
Chytˇm sie za gowa, jak widza, iże na siła prˇbujecie zbliżyć ślˇnszczyzna ku czeskiyj (a możno łużyckiyj ?) rzeczy. Możno myślicie se, że starocie sie przi tym o naszych ziˇmkˇw zza Olzy abo pamiyntocie przi tym o czeskich wpływach w naszyj godce. Ale wytuplikujcie mi, po jakiymu majˇm Ślˇnzoki z Czechˇw (o tych z polskiyj strˇny ani niy godˇm) używać czeskiyj pisownie. Dyć ślˇnsko godka, tyż od tych zza Olzy, to niy je dialekt czeski. Zapˇminocie przi tymu, iże jak ino sie prˇbowało na Ślˇnsku pisać w mowie miejscowych, to sie używało liter polskiygo alfabetu (przikład: Akta Miejskie Tarnowskich Gˇr z 18. wieku), alfabetu, kiery je nojbardzi przistosowany do godki ślˇnskiyj, bo i polszczyzna literacko jest ślˇnskiymu nojpodobniyjszo.

Wyobraźcie se, że Morawioki tyż by chcieli mieć swoja pisownia, a ,że pora wpływˇw polskich sie tam tyż znojdzie, na siła by wprowadzili zapis "rz", "sz", ż" po to ino, coby pokozać Czechˇm, iże ich rod niy majˇm, i jak blank inakszo jest ta jeich godka. Jeszcze wyjdzie na to, iże Morawioki bydˇm pisać "po polsku" a my "po czesku", bez tˇż ino, coby pokozać światu, jak sie to rˇżnimy od reszty. Spisanie ojczystej mowy to zbyt ważno przileżytość, coby działać skirz a wele "motywˇw pozajęzykowych".

Po trzecie:
Przi wszyskich prˇbach musicie boczyć na jedna sprawa: Pisownia musi być dość "giyntko", coby tekst mˇg być czytany na roztomaite sposoby, zależne od tygo, z jakiygo ślˇnskiygo kˇnta tyn co czyto, pochodzi. Bo niy o to idzie, coby Ślˇnzokom spod Opolo narzucać gwara Katowic, tym z Katowic zaś kozać uczyć sie po cieszyńsku. Jo by niy chcioł, i byda sie przeciw tymu bronić rynkami i nogami, że w prziszłości, jak tako ślˇnszczyzna "na piśmie" wkroczy do szkˇł (a tygo wierza wszyscy sam chcymy), jakieś gwary prudnickie musiały wymierać, bo "norma ślˇnsko" ich niy uwzglyndnio. Dyć już jedna norma mˇmy, co bez nia sie nasz ślˇnski coroz wiyncyj traci ("język ogˇlnopolski"). Wszystko, co sam robiymy, musi mieć na cylu obrˇna wszystkich (!!!) gwar dialektu ślˇnskiygo. Przi tymu nojważniyjszo musi być fonetyka, bo bez niyj ni ma gwary.


Co to znaczy w praktyce ? Dˇm Wˇm przikład:

W niższych przikładach: ("Ń" oznaczo nosowe "a", "ň" - głoska postrzednio miyndzy "o" a "a", "¨" - nosowe "u"),


Ślˇnzok ze zachodniygo działu powiatu Kozielskiygo godo tak (pisza to czysto fonetycznie,pod wiela sie to do):
1. Jňu widzŃ t¨ czňurn¨ krowŃ uod Dr¨szczyny (nazwisko).

Ślˇnzok z Opolo pado tak:
2. Jou widzŃ t¨ czňurn¨ krowŃ uod Dr¨scyny .

Ślˇnzok ze Zabrzo:
3. Jo widza ta czorno krowa od Drˇnszczyny.

Ślˇnzok z Kuźni wele Raciborza pado tak:
4. Jo widzam tam czornˇm krowam uod Drˇnszczyny.

Jak by sie to mˇgło pisać "po ślˇnsku" ?
J˘ widzŃ tŃ (abo tˇm) cz˘rn˘ (abo cz˘rnˇm) krowŃ ˛d Drˇnżczyny.

W podrynczniku by sie to tak mˇgło (przikładowo) tumaczyć :
"˘" - wymawio sie jak "o", "ňu" abo "ou", w zależności od regionu;
"Ń" - w wygłosie jak "a", "nosowe a", abo nawet "-am" lub "-ym" (Cieszyńskie);
"˛" na poczˇntku słowa: jak "o" abo "uo".
"cz", "sz", "ż" wymawio sie na obszarach mazurzˇncych jak "c", "s", "z"

Jedna pisownia ale roztomaito wymowa !

I tak trzeba by działać z kożdˇm cechˇm gwary. Przi czym trzeba wiedzieć, iże niy wszystko do sie tak wyˇnaczyć i wtedy trzeba by dać przizwolynie na dwie abo nawet wiyncej możnośći n.p.
"tŃ rynkŃ" abo "tŃ rŃkŃ" ("tę rękę");
"baba z chopym" abo "baba z chłopŃ"
"wiym" abo "wiŃ" ("wiem")
"bydŃ" abo "bŃdŃ" ("będę")
w myśl prawidła:

Tam kaj sie to godzi, jak nojwiyncyj gramatycznych oboczności !

To samo tyczy sie słownictwa, co sie go używo ino na czynści Ślˇnska. Lepszi niech sie wszystkie Ślˇnzoki uczˇm nowych ślˇnskich słˇw, jak majˇm zapˇminać stare. I tu musza mocno zwyzywać kamrata Kulisza, co nˇm chce nom przimusić jakeś jedyne wˇnskie "normy", bo mu sie zdo, iże jedna norma wyrobio silno literacko rzecz, a reszta to na hasiok . Dyć kamracie Kulisz !: tako norma to my już mˇmy i to nos właśnie sztyruje i skuli tygo chcymy mieć ślˇnsko pisownia...

Z jynzykiem je tak, jako ze wszystkim inkszym w życiu: bez fachowyj wiedzy niy poradzisz ździałać dobryj roboty. Dˇm Wˇm i wszystkim, co pˇjdˇm we wasze ślady, dobro rada: nie zabierejcie sie do dzieła, zaczym niy przestudiujecie 100 razy tam a nazod "Atlasu językowego Śląska" Alfreda Zaręby. Wtedy bydziecie widzieć, iże "to ślˇnskie" niy wszyndy jest takie, jak Wy je z doma znocie. Oprˇcz tygo przidałoby sie znać choć jedyn inkszy słowiański jynzyk i starości jakiyjś mniejszości bezpaństwowyj (kaszubski abo łużycki). Bez spełniynio tych wymogˇw dejcie se lepi pokˇj.

Co myślicie ? Na wartko odpowiydź już sie festelnie ciesza. Tukej abo poślijcie mi ymilka.

P.S: A jak my już sˇm w tyj przileżytości, to już zaniedugo ogłosza w internecie nowo propozycja ortografie a gramatyki (zno ftoś jakeś ślˇnske słowo na "propozycja" ?) podle wiedzy lingwistycznyj o wszystkich gwarach ślˇnskich.

Grzegorz Wieczorek "Tyszok"
gwieczor@rz.uni-potsdam.de



  

Follow Ups:





Post a Followup

Name:
E-Mail:
Subject:

Message to Post




 



[ Posting Rules | Follow Ups | Return to WWWBoard ]