W mojih ukohanyh Uogewnikah S’loonskih korzde dziecko jurz wiy kaj sie pon’dzie niydugo do Europy!

Europa je uod nos na zahood.

A zahood je za Wopyniokym, bo tam zahodzi w Uogewnikah suon’ce.

Jak jurz zan’dzie za naszym Wopyniokym i skryje sie za niym, to zza niego zaczyno s’wiycic’ czerwoono pos’wiata, kero farbuje hmury nad niym, miynioom sie jyj uodciynie ku koloroom wis’ni, a potym bez fiolet ku modrymu, arz nastanie c’mook.

Jak by się poszuo w jego keruku, droogoom do Goja, to po miniyn’ciu uogroodkoow po prawyj, Amyndoow i rozebranego Amfityjatru po lewyj, a dali Koompieliska i Boonkra przy jego puocie, doszuo by sie do poprzecznyj droogi miyndzy kopalnioom „Uogewniki”,
a Hutoom „Zygmunt” i potym jurz ino z’dziebko z goorki, mijajoonc po prawyj uogewnicko houda, doszuo by sie do Izerbahu.

Izerbah, ta graniczno rzyczka, przy keryj hodziyuy rozcasu „zieloonki” i „grynszuc” boua jeszcze wtynczoc pouno ryboow, hoc’ niy szuo ih w niyj hytac’ skirz tyj uobstawy z uobu stroon.

Niy miaua uona wtynczos jurz tyrz coukym przez’roczystyj i czystyj wody.

Miaua joom leko broonzowawo skirz tego, jak rzeh sie dowiedziou po latah, rze farbiouy joom darniowe rudy przez kere sie wydostowaua, a w keryh bouo kupa rzelaza i uono to tak joom rdzawioouo.

Tyn kolor rzodnego niy zrarzou, bo miou gyjologiczne pohodzynie.

Niy bouo w niym wtedy jeszcze tego biologicznego s’win’stwa co teroz, bo i po niymieckiyj stroonie, hoc’by w Bobrku, a i po stroonie niyboszczki Staryj Polski, tak jak w naszyh Uogewnikah, dziauauy gminne uoczyszczalnie s’ciekoow.

No ale niy dziwota.

Boua to przeca rzeczka graniczno i uobie stroony s’cic’ miauy na uwadze, coby niy spuszczano doo niyj niczego, poza czystoom wodoom.

Same cyntrum Bytoomia, miauo tyrz swoja uoczyszczalnia, wtynczas bardzo nowoczesno, bo z przysuowiowyh guwiyn dowaua urzyteczny biogaz, kery sie s’wiyciou w gazowyh latarniah przy droogah i je uos’wiytlou, a poza tym surzou inkszym celoom koomunalnym.

Wiym, rze teroski te maue gminne wtynczos uoczys’czalnie jurz nic niy uoczyszczajoom, a ta cyntralno jest ino z’rooduym niyspotykanego smrodu.

To co doo niyj dolatuje, ino przez nia przelatuje i wlatuje prosto do Bytoomki.

Bytoomka to tyn soom Izerbah, kery je wodnoom granicoom Uogewnik ino jeszcze tam, kaj kedys’ uoblywou uoon wzgoorze Maugorzyntki, kedy boua uobroonnym grodym kasztelan’skym i kaj za niydugo potym wpadou uoon na koua wodnyh muynoow, skirz keryh na tyn rejoon godo sie do dzisioj - Zomuynie.

Niy dos’ rze ta cyntralno uoczyszczalnia niczego niy uoczyszczo, to teroski je powodym zwady z Radzioonkowym, do kerego hcoom Bytoomioki posyuac’ te swoje s’win’stwa
ruuoom wybudowanoom za zahodnie, unijne klepoki.

Cidry sie przeciwko tymu burzom i jo ih rozumia, bo przeca u noos na S’loonsku, niy przeciepuje sie drugymu przez puot tego, co sie naciaprauo samymu abo pozamiatauo na wuasnym placu.

Ale s’cic’ kajs’ indzi panujoom take porzoondki i stamtoond przyszua tako gupio moda.

Uo tym, rze ta Bytoomka i nasz Izerbah to jedno i to samo, dowiedziou rzeh sie jako dziecko z planu miasta Bytoomia, kery datowany jest 1957 rokym.

Za Staryj Polski hoc’ niy bouo wolno, niyjedyn skokou tam i nazood, ale niy po proorznicy.

Dziynki tymu moog potym kupic’ bauplac i postawic’ doom abo kamiynica.

Boua nad niym jak by to się dzisioj pedziauo - strefa bezcuowo.

My, bajtle, tyrz niyrooz go przekroczali.

Starczoou do tego ino dugszy kij, rozpynd z goorki i skok z podpoorkoom na knytlu uopartym na s’rodku Izerbahu.

Fto sie niy brzydziou, moog is’c’ wpuaw, ale moog przy tym uo cos’ s’mierdzoncego zahaczyc’ abo wdepnoon’c’.

Potym pojawiouy sie nad niym rostomajte ruuy, po keryh szuo przehodzic’ tam i nazood, bez potrzeby skokanio czy zamoczanio noog.

A jurz uod przedwojnia wert bouo hodzic’ na drugo stroona.

Skirz tego rze korzystauo sie na roorznicah cyn towaroow, szuo tam tyrz snojs’c’ dodatkowe zajyn’cie, a nawet is’c’ tam na feht, jak to robiou wtynczas stary Dziauah z mojigo familoka.

I widza rze wielu sie te skokanie przez Izerbah, graniczno rzeczka, spodobauo.

Bo hoc’ granica potym przesunyli uod nos uo wiela kilometroow dali na zahood, skokanie bez Izerbah uostauo wielu we krwi.

Szczegoolnie widac’ to na Uodpust, bez jedne i druge S’wiynta, ale nojbarzi we Wszystkih S’wiyntyh.

Widac’ to po wielu i uod wielu lot.

Hoc’by taki Franek.
Mo do dzisioj jeszcze gymba pouorano szramami, kere pamiyntajoom czasy Suurzby Polsce, keryj niy tolerowou na naszyj ziymi, a kero miaua swoje baraki przy Smyntorzu i za Targowiskym.

Potym niy hciou budowac’ drugi Polski, ani drugi Japoonii i uostou borok bez s’roodkoow do rzycio. Trza bouo pojehac’ za mamulkoom.

Rze trza przeskoczyc’ Izerbah, tyn uogewnicki symbol starorzytnego Nilu i wszystkih innyh rzek uznowanyh we wierzyniah jako uodgrodzajoonce rzywyh uod umaruyh, pamiynto korzdego roku.

Bo spotykoom Go tam, na naszym Smyntorzu, w Ih s’wiynto co rok.

I niy ino Jego.

Tyn uogewnicki Styks przyjyrzdrzo przekroczac’ wielu przybyuyh z roorznyh stroon.

I Ci co Izerbah przeskoczyli dlo lepszego rzycio, i Ci wygooniyni skirz przekoonan’, i Ci kerym ciynrzko szuo klynkanie i Ci co tam znolez’li laufpas, a tu by musieli siedziec’ jak przy budzie.

Na tymat tyj uostatniyj alegorji ze psym na lan’cyhu, miou rzeh uostatnio ciynrzko dysputa ze Szwagrym - Irkym Czajoom.

Proobowou rzeh mu te nasze przywionzanie tak zobrazowac’.

A Uon sie uobraziou, bo przyjoon to do siebie.

Jak to pewne przenos’nie i urzyte poroownania mogoom być’ dlo niykeryh drarzliwe abo niyzrozumiaue.

Ale przeca nasze przywioonzanie do tyh, z kerymi my szmat droogi razym przeszli,
a keryh Poonbooczek wezwou do siebie, mo przeca tyrz zwioonzek z wyznowanymi przez nih zasadami i normami.

Niyroz wspoominoomy Ih skirz tyh wartyos’ci kere nosiyli w sobie i skirz keryh stanowiyli dloo nos modyh wzoor.

Jednym zanoszymy w podziynce za to wioonuszek ze symbolicznoom lilijkoom, inkszym zapoloomy znicz abo lampka, ale za wszystkih rzykoomy uo spokooj Ih duszyczek.

Inkszyh jeszcze, dziynka Bogu, spotykoomy za rzywa. Radujymy sie ih uobecnos’cioom
i przerzywaniym wspoolnoty z tyj jeszcze stroony Granice. Hoc’ korzdy czuje rze skok przez nia Go niy minie.

Wielu dzisioj jurz niy uwioonzanyh nicym, wolno hasajooncyh po s’wiecie, w tym dniu wroco nad swooj Izerbah, symboliczny Styks dobrowolnie, bez przymusu, z wyboru.

I ino w tym jednym jedynym dniu, w mojih ukohanyh Uogewnikah myloom sie noom kerunki stroon s’wiata.

Bo hoc’ zza Wopynioka dolatujoom wystre jeszcze szajny zaszuego suon’ca uodbite uod hmooroow, to po przeciwnyj stroonie Uogewnik z gyjograficznego wshodu dolatuje niy mniyj wystro pos’wiata znad naszego Smyntorza.

Tysioonce s’wiateuek, migotajooncyh uognikoow, pokazujoom i symbolizujoom tyh, kerzy
Granica przekroczyli.

A my jedynie mogymy prosić’: „Miyuosierny Jezu mooj, wejrzyj z Nieba na lud Twooj!”

Po uobu stroonah Izerbahu i Granicy rzycio i s’mierci.