W mojich ukochanych Uogewnikach S’loonskich uod zawdy suychac’ bouo niy ino
roztomajte zignale, pauze ciszy miyndzy niymi, ale nojbarzi i nojwiyncyj, muzyka i s’piyw.

Uod kedy pamiyntom pouno tego bouo kole mie.

Rano, po kos’cielnym zignale, uodzywaua się Ouma ze swojym „Kedy ranne stajom zorze”.
We siyni peuno bouo Dziauachowego granio na akordeuonie. Te jego rostomajte „Sztiky
Alten Majster”, czeske polki, sztajerki i druge konski, arz uskrzydlauy cowieka. Tak się leko
wtedy wchodziouo po schodach, nawet z ciynrzkymi kiblami wonglo z drzewym na wiyrchu kery się niosuo z chlywika cy kartoflami z pywnicy. Cowiek skokou prawie rze po pora schodoow niy ino na dou, ale i jak szou na wiyrch. Tak mu bouo leko uod tyj muzyki.

Na placu dolatywauy muzycne prooby i c’wicynia z Doominowego uokna, za kerym couke gromady bajtli ucyuy się gry na akordeuonach. A przyjyrzdrzali do niego mode akordeuonisty
z coukich Uogewnik i z uokolicy. Na mauych drzewianych wozyckach, przy kerych bouy
kouka ze starych dziecinnych wozykow, ciongli z kims’ starszym te swoje 120 basowe
harmoniki i akordeuony, te wszystke rostomajte Weltmajstry i inksze.
Doomin sadzou ich w swoji wielgiyj kuchni na tym co bouo pod rynkom, w rzyndach wedug
wzrostu. Z przodku na ryczkach i stoueckach siedziauy te nojmniejsze podciepy, za niymi,
na hokrach, stoukach i uawach siadywauy s’rednioki, a za niymi stoli nojstarsi, cynsto jurz panny na wydaniu abo prawie dorosue kawalery. Niykedu bouo ich na jedyn ros i ze dwudziestu.

U Oupy kery za modu grywou na trombce, chaupa boua peuno dz’wiynkoow, kere wypuscou
ze swyj klarnyty abo akordeuonu, ujek Ymil. Potym jak przyszua moda na „blacha”, to grou tyrz na zaksofonie. Po zabawach, weselach. Ale i pogrzebach.
Bracik Gerhard, jak wiycie tyrz bou muzykalny. Grywoy na wielu insztrumyntach.
Zacynou uod gitary klasycnyj w naszym domu kultuty Huty „Zygmunt” - cytej u Kokota.
Ta nazwa funkcjonowaua jeszcze przed wojnom, kedy to Kokot miou tu swoja gospoda
z wielgom salom tyjatralnom i tancdiloom.
Potym ucou się na kontrabasie, przede wszystkiym przez to, bo zrozumiou, rze Uon i jego bas mogom być’ nojwarzniejsze, nojbarzij jak się go chowauo na zakon’cynie karnawau w uostatki.
Bouo przy tym uciechy co niymiara.
Dziynki tymu basowi, bouo mu leko jak bou przy wojsku.
Inni lotali, maszyrowali i gupieli, jak to we wojsku, a Uon się grou i c’wicou na swijym basie
z inkszymi muzykantami z wojskowyj uorkiestry. Bo wiadomo, Panowie Oficerowie zawdy lubiyli się dobrze zabawic’. Ujek Ymil tyrz jakos’ uobstou przy wojsku, dziynki muzykowaniu na swojich instrumyntach.

Ale nojbarzi za muzykowaniym boua moja muter. Uona, borocka, sama niy umiaua
grac’ na rzodnym insztrumyncie, niy liconc grzebiynia z celofanym, abo uyrzek uobroconych do siebie zadkami, kerymi wybijaua rytm, jak nojlepszy perkusista.
Ta ciongota do granio i s’piywanio przelowaua na wszystkich dokoua.

Dopiyro jak mi z Uojcym kupiyli klawiyr, to na tym jedynym prawdziwym insztrumyncie,
kery prawie rze som gro, nareszcie naucoua się grac’ i to dziyn’ki „Panoramie”.
Tam to wtedy drukowane bouy roorzne koncko z nutami ponumerowanymi pod spodkym.
Uona się te numerki pisaua na kawoukach lepiooncego papiyru, naklejaua na klawisze
i weduug takiyj s’ciongi z „Panoramy”, graua.
Po jakims’ casie tak się wprawioua, rze graua nawet dwoma palcami, jak kan’s’ w nootach
bouy dwudz’wiynki. A graua nojcyn’s’ciyj w niydziela po uobiedzie, jak wszyscy uodpocywali, a Uona miaua nareszcie chwila wolno uod roboty. Nojbarzi lubioua koncki Sztrausoow.

W takiyj atmosferze rzech wyrostou i nasionkou. Nasionkou muzykom i s’piywym.
W przedszkolu pamiyntom, rze nojbarzy my się radowali i cekali na muzykowanie, kere
uodbywauo sie na rostomajtych fujarkach, grzechotkach, bymbynkach, tamburynach, drajkantach i cymbaukach.
Niy mogli my się docekac’ kedy Pani Gondzia przyniesie te skrzynki i futerauy, w kerych
bouy uone schowane. Tam tyrz poznou rzech co to klawiyr. Bo na niym nojwiyncyj nom
Panie w przedszkolu akompaniowauy w casie nauki s’piywu. Tu tyrz ujawniyuy się moje
„talynta”, z kuli cego mama zapisaua mie do uogniska muzycnego, a potym do Szkouy
Muzycnyj w Bytoniu.
S’piywu ucou nos wtedy w choorze Leopold Janicki. Cowiek kery wyucou couke rzesze s’piewokow i choorzystow, ale i nauczycieli s’piywu, choormistrzoow. Jesce dzisioj suysza
w uszach te Jego suynne: „na ne ni no nu” cy „miii ii i i”, s’piywane po trujdz’wiynkach, na rozgrzywka, przed s’piywym, podnoszone przez Niego co pou tonu, coroz wyrzyj, coby rozgrzoc’ struny guosowe i rozluz’nic’ przepona. A przy tym wskazywou palcami miejsce
u nasady nosa, miyndzy uocami, kaj jak goodou jest wynzeu rezonansowy ludzkiyj czaszki
i kaj trza postawic’ dz’wiynk coby dobrze brzmiou.
S’miyszou Uon nos zowdy, jak rozpinou koszula i pokazywou jak mo chodzic’ brzuch do goory i jak mo uopadac’, jak worek monki, przed nabraniym nowego uoddechu. Tak nos ucou
prawiduowego uoddecho na swojym przykuadzie.
Uon tyrz to sprawiou, rze my maue bajtle, pojechali na piyrsze turnyj za granica, do ceskego
Cieszyna i do Karwiny. Do naszych zaolzian’skich S’lonzookow. Uod nich to my dostali
w podziynce za nasz s’piyw, piyrsze chyba wtedy w Bytoniu, plastikowe bale i maue pamiyntniki ze zdjyn’ciami. Poldek nos bardzo lubiou, a tych kerych lubiou nojbarzi to im pozwolou, coby Mu pomogali wchodzic’ po chodach. Bo miou On stym uostuda. A przy tym
i swoja tajymnica, kero zdrodzou ino niylicnym, swój holcbajn.
Chyba mie musiou bardzo lubic’, kej niy ino rze zowdy jak my szli na choor do auli, na som wiyrch szkouy, wouou mie coby się wspiyrac’ na mojym ramiyniu. Robiou to lewom rynkom, a prawom podciongou się za gelynder. Wouou mie tyrz do bardzo warznyj uoperacji konserwacujnyj, do uoliwiynio zawiasoow przy jego holcbajnie. Dowou mi kluce, mauo yjlkanka i kozou rozkryncac’, cys’cic’ szmatkom, szmarowac’ i skryncac’.
Za to rzech Go kochou, choc’ niyros, po uojcowsku, umiou chycic’ za lico abo paja
i pociongnon’c’ do goory , arz zabolauo. Ale trza się bouo na to wczes’niyj zasuurzyc’ jakims’ niycnym postympkym, abo notorycznie zuym s’piywaniym.
To bou fachman nad fachmany. Za jego casoow nasz choor dzieciyncy bou drugi w Polsce,
po Stulogroszowych suowikach. Przez to zacynto nos zaproszac’ do Polskigo Radia w Katowicach, do sali Fitelberga na nagrania. A s’piywali my bardzo rostomajty repertuar.
I „Szou Grzes’ przez wies’”, i „Psalmy Gomouki” i „Stabat Mater”. Sami, a kapella, abo z uorkestrom symfonicznom. Abo naszom szkolnom, pod dyrekcjom Warykiewicza, abo
z Polskigo Radia. Tak my robiyli spouecnym sumptym piyrsze radiowe poranki muzycne, kerych my potym suchali w doma przy radioku.
W mojich ukochanych Uogewnikach S’loonskich bouy wtyncas dwa domy kultury, kere
arz hucauy muzykom i s’piywym uod poudnia do nocy. Jedyn bou u wspomnianego Kokota, a drugi u Szalonka. Te druge nazwisko jest znane ze zwionzkoow z muzykom do disioj.
Stont wyszou znany w s’wiecie profesor muzyki.
A wtyncas, u Szalonkoow, bou dom kultury Kopalni „Uogewniki”.

Uobie te instytucyje przes’cigauy się w pracy kulturalnyj dlo swojego s’rodowiska.
Przedewszystkiym w uobu dziauauy i uodbywauy swoje prooby i koncerty, uorkiestry dynte.
W niych grali amatorsko pracownicy wzmiankowanych zakuadoow, ale tyrz peuno inkszych,
kerzy robiyli kajs’ indziyj, ale tu ich przyganiaua pasja wspoolnego muzykowanio.
Przy niych zbiyrou się narybek, z kerego potym, po ciynrzkiyj nauce, wyrostauy nowe pokolyna muzykantoow. A bouy tam i poraletnie bajtle i ci, co mieli jurz pod siedymdziesiontka, jak kon’cyli muzykowanie. A niykierzy grali do kon’ca jak mój bracik Gerhard na swoji tubie, uostatniym instrumyncie na kerym grou.
Bouy tyrz u nos couke roody, wielce zasuurzone dlo szyroko rozumianyj kultury muzycznyj. Uo Doominie i Szalonkach jurz wiycie. Boua licno rodzina muzykancko Franikoow.
Jedyn nawet bou kapelmajstrym w kopalnianyj uorkiestrze.
Wymiynia jaszce ino rodzina Warzechoow, z keryj wywodzi się profesor Akadymji Muzycnyj w Katowicach, znamiynity dyrygynt w bytomskiyj Uoperze S’loonskiyj.

Jak widzicie Uogewniki S’loonskie wydauy muzykoow co niymiara i jak się patrzy!

Poza tymi, muzykujoncymi pasjonatami, bouo przy domach kultury wiela innych, kerych znacynio dlo popularyzacji kultury muzycznyj niy do się przecynic’.
Do zabawy przygrywauy zespouy dyksylyndowe i bigbyndy.
Zespouy akordeonistoow, mandolinistoow i gitarzystoow.
Korzdy grou, abo się dopiyro ucou.
Ale zowdy musiou grac’, c’wicyc’ i wystympowac’.
A wystympowou na scynie abo w amfityjatrze.
Tukej swoje piyrsze wystympy miaua Karin Stanek ze swojoom gitarom, wtedy jeszcze wiynkszom uod Niyj. Tukej wys’piywywaua uo swojym „Chuopaku z gitarom, co bouby dlo Niyj parom”.

Mie to wszystko tyrz niy uominyuo.
Muzykowanie zacynou rzech jako gajgeszpiler u skrzypkowego fachmana profesora Gorczycy. Potym trocha uczou rzech się grac’ na klawiyrze. Ale polubiou rzech muzyka
i s’piyw na couke rzycie dopiyro jak my zauorzyli zespou „Truwerzy” i zacynli grac’ noprzod u Kokota, a potym we „Wyngielku” przy kopalni „Bobrek”.

W technikum my tyrz s’piywali. I na lekcji s’piywu, i w choorze. Same chopy, stare konie.
Ucou nos tego profesor „Paganini”, jak my go nazywali. Na codziyn’ s’piywok z chooru
w bytomskiyj Uoperze S’loonkiyj, w technikum dorobiou pora groszy.
Jak się dowiedziou rze jo jest po podstawowyj muzycnyj, to mi zaroski dou dodatkowy uobowionzek, akompaniowanie na skrzypse w czasie lekcji s’piywu i na choorze.
A rze się nos trzymauy boozny, to my Mu robiyli co chwila jakes’ numery.
Chopcy mieli mie za eksperta, totyrz ciyngiym się dopytywali coby tu zrobic’, aby trocha casu z lekcji wytracic’.

Przed lekcjom dyrzurni musieli chodzic’ po nooty, sztynder na nooty i jego skrzipka do pokoju nauczycielskego.
Coby Mu niby pomoc, doradziou rzech im, coby naszykowali i postawiyli przed lekcjom jego sztynder, ale tak suabo przykryncony, rze jak ino „Paganini” pouorzou na niym nooty, to uon się klapowou. Pora razy my Go na to nabrali. Innym razym zamiast ciynkiyj struny „E”, wciongli my Mu do jego skrzypki kopalniany szisdrat, ciyn’ki droot strzauowy.
Jak zacon „Paganini” stroic’ skrzipka i jurz Mu strojoua, szisdrat się naciongou i skrzipka się rozstrojaua. Zanim się pokapowou, pora razy ta skrzipka probowou nastroic’, arz droot ponad miara naciongniynty - srywou się.
Jesce innym razym, zamiast nasmarowac’ smycek ze skrzipki kalafoniom, coby miou on sroge tarcie wzglyndym strun, nasmarowali my go fetym ze sznity kero mama mi daua do szkouy na druge s’niodanie. Jak „Paganini” się przyuorzou i zamachnou smyckiym wzglyndym skrzipki i zamiast tarcio na strunach dostou pouny niykontrolowany pos’lizg na nich, to niywiela brakowauo a by się borok wyrwou rynka z zowiasoow.
Jeszcze kedy indzi, ftos’ Mu nalou do futerau wody. Jak wkuodou do niego skrzypka, to woda pyrskua na wszystke strony.
Take z nos bouy najduchy. Ale jednoces’nie kochali my Go za ta Jego dobrodusznos’c’.
A morze On chciou się tyrz ino powygupiac’ i udowou rze nic niy widzi i dowou sie nabiyrac’ za korzdym razym, coby nom narobic’ uciechy?.
W korzdym razie s’piywali my prima, bo nawet Dyrektor „Sztywniak” zarzarcie nom klaskou
po korzdym wystympie szkolnego mynskego chooru.
I tak s’piywaczo edukacjo niy miaua rzodnyj przerwy.
Cynsto tyrz rzech na tych akadymiach szkolnych grywou z mojymi „Truwerami”.
I przez to miou rzech uoko u wielu rechtoroow, kerzy przy ich uorganizacji brali udziau.
Jez’dziou rzech z „Truwerami” po coukym S’loonsku.
Jednego roku to nawet my wygrali „S”loonsko Gitariada” i w nagroda pojechali do Rusoow.
Grywou rzech tyrz durzo w mojich ukochanych Uagewnikach. Nojwiyncyj u Kokota, abo w amfityjatrze na Wopynioku. Dzisioj jurz po niym niy ma s’ladu. Uostauo pora poniywiyrajoncych się cegeu. I komu to zawodzauo? Chyba ino wspooucesnym barbarzyn’com.
Jez’dziyli my tyrz z innymi zespouami z „Wyngielka” po coukiyj Polsce na werbunek.
Tym sposobym, cuja się trocha winny za to, rze tyla my wtedy zwerbowli naszom muzykom modzikoow do kopalni. Ale jak nom się podobo naszo muzyka, to cymu niy miaua się podobac’ inkszym?
Przez te moje granie, mauo co nie przerwou rzech sztudiyrowanio jurz po piyrszym symestrze na S’loonkiyj Politechnice. Musiou rzech gitara i s’piyw pociepnon’c’ jak rzech chciou uostac’ inrzynierym. Do dzisioj jednak niy wstydza nie chycic’ za gitara i pos’piywac’. S’piywom Ooupino ulubiono piosynka „Ros’nie cyprys ros’nie w donicy na uoknie” abo „Mamulicko moja cos’ mie wychowaua, niywielas’ pociech zymie docekaua...”, uojcowe „Uogewske chuopaki to take cwaniaki bez dziewcont niy mogom rzyc’, abo uod bracika „ Na banhof kulali kyjza, na banhof kulali s’lydz’.
Korzdy w rodzinie miou cos’, co przy roorznych uokazjach przyszuo mu s’piywac’ na rzycynie drugich, abo z samodzielnego wyboru.
Ujek Aniou prowokowou wszystkich swojom kouomyjkom „ Ruszajom się szranki, szranki się ruszajom...”, a somsiod S’wiyrcyna jak zalou chroboka, to w casie kolyndowym ino chciou s’piywac’ „Przylecieli anioukowie jak ptaszkowie z nieba”. Do dzisioj niy wiym cymu.
Jo jesce grom i s’piywom przy korzdyj sposobnos’ci. Na urodzinach, na uokroonguych godach, ze Goornos’loonzokami, na babskich combrach, u Stas’ka w gospodzie, ale nojwiyncyj z mojymi skautowymi oldbojami. Tego wert posuchac’!
A c’wicymy regularnie, co miesionc, kaj się do.
W cyrwcu pojadymy do starego naszego skaut do Ustronia, a po drodze do naszego ukochanego, drugego po Uogewnikach miejsca - Niyrodzimia, kaj my poradziesiont razy uobozowali.
A w lato pos’piywomy na Mazurach. Morze się kajs’ trefiymy?

Widzicie z tego, rze mocie we mie wielgiego miyuos’nika granio i s’piywanio.

I bez to niy zdziwi Wos, jak powiym, rze prosto po pielgrzymce do Piekor w uostatnio niydziela, pojechali my z mojom kobiytkom pod wieczoor do Dyjcymber Palastu
w Katowicach.

Bo bou tam swojisty benefis i feta Kaudi Kaudowa i Orkiestry Dyntyj Kopalni „Staszic”
na kero zaprosiou nos nasz synek kery tam gro na puzonie.

Tam rzech ujrzou rze na szczyn’s’cie niy umiyrajom s’loonske tradycje muzycne.
Som uone teraz kultywowane w profesjonalnyj postaci. I s’piywoki i muzykanty, to ludzie
dobrze wyucone, kerymi się mogymy pochwolic’ przed coukym s’wiatym.
Som tyrz jeszcze mondre mycynase, jak choc’by Jerzy Kluka, dyrektor Kopalni „Staszic”.

Momy u nos szczyn’s’cie do JORGOOW!

Swoje Zuote Puyty uodbiyrali: Kaudi Kaudow - s’wiatowyj suawy tynor i piyrszy chyba na s’wiecie zespoou goorniczy, kery to zdouou uosiongnon’c’ - Uorkiestra Dynto Kopalni
„Staszic”, kerom dyryguje Grzegorz Mierzwin’ski !

Zapamiyntejcie to i zaproszejcie ich do siebie. Som tego warci!

A jo pujda do swojego uogrodka, byda suchou uostatniego uogrodkowego akordeuonisty,
kery niy wstydzi sie dzielic’ swojom rados’ciom z muzykowanio z inkszymi i byda nuciou
jego koncki!

Kedy zabrzmiyMY ?