Po sprawiydliwos’c’ czy miyuosierdzie?
W mojih ukohanyh Uogewnikah S’loonskih
wiela je pomnikoow walki i staranio sie uo
sprawiydliwos’c’.
Hoc’by tako tabula na Gminie. Jeszcze
do teroski wisi na pamioontka tyh, kerzy zabiegali
za PRL-u uo spoueczno sprawiydliwos’c’.
Ale sie ji s’cic’ niy dockali, kej uoona teroski zapoomniano przez norood,
je couko poros’ciauo - hoc’ zrobioono boua z rostfraju.
Abo s’wiynty Florian na uobrazie w
przedsioonku naszego kos’cioua, kery je pamiontkoom
po uostatnih bojowniokah uo ludzke
sprawy, solidarnos’c’ i spoueczno sprawiydliwos’c’.
I jest takih pamioontek i poomnikoow
wkouko nos peuno, a sprawiydliwos’ci ani na lykarsko recepta.
Wielu swoja krziwda howie i nawet sie
uo sprawiydliwos’c’ niy dopoomino.
Inne jeszcze jyj szukajoom. Nawet po
soondah. I to miyndzynarodowyh.
Jak by sie kogos’ z Uogewnik pryndzy
spytali, to by my Im pedzieli, rze do Sztrasburga niy
majoom po co sie wybiyrac’, bo sprawiydliwos’cioom
sie rzodyn niy przejmuje.
Uostauo by Im za bilety.
Jak by czytali filozoficzne rozprawy,
tak jak my to robiymy we Uogewnikah, to by uo tym
wiedzieli, hoc’by z traktatu: „Uo
sprawiydliwos’ci” - Leszka Ko?akowskiego.
Uo sprawiydliwos’ci, kero jest przebleczyniym
zowis’ci, ale i uo sprawiydliwos’ci, kero je
rzeczywistos’cioom.
Wszystke wielke filozofy, moralisty
i tyjoretyki prawa proobowali wytuplikowac’, na czym
polego sprawiydliwos’c’, sprawiydliwy
uczynek, cowiek sprawiydliwy i sprawiydliwe pan’stwo? Wyszuo na to, rze
do jasnos’ci i do zgody w tyj sprawie niy doszli.
Wielu zwraco uwaga na to, rze sprawiydliwos’c’
czynsto sie pojmuje jako ogulno nazwa dlo
dobra moralnego.
Cowiek sprawiydliwy to cowiek zacny.
Sprawiydliwy uczynek to cos’, co nolerzauo zrobic’
wedle moralnyj reguy. Postympowac’
sprawiydliwie to postympowac’ zgodnie z kodeksym
moralnym.
Ale kodeksy moralne tyrz bywajoom rostomajte.
Tukej jest wymoog odwetu, a tam - wzywanie
do wyboczanio.
Tukej wolno, a tam niy wolno unicestwiac’
przeciwnikoow.
Niy mogymy tyrz godac’, rze sprawiydliwy
jest tyn, kery wedle prawa swojego kraju postympuje.
Wolno bowiym twierdzic’, rze prawo
bywo niysprawiydliwe, i to niy ino w ustrojah tyran’skih abo totalitarnyh,
ale i w pan’stwah, kaj dziauajoom demokratyczne instytucje.
Sprawiydliwe jest, wedle starorzytnyj
reguy, coby dowac’ korzdymu, co mu sie nolerzy.
Rzeczywis’cie, wedle dzisiejszyh naszyh
wyobrarzyn’ ludzie majoom byc’ roowne wzglyndym prawa.
A wiync kedy prawo robi miyndzy niymi
roorznice, to moge je robic’ ino wtedy, jak korzdy, fto w danyj katygorji
sie mies’ci, bydzie traktowany tak samo.
Skoro niyuhroonnie rzyjymy we zbiorowos’ci,
to soom my tyrz zaangarzowane w uobroona
zbiorowyh interesoow, to zas’ jest
morzliwe wtedy, kedy korzdy uznowo, rze inksi majoom te same interesy co
uoon i te same uprawniynie do zabieganio uo te interesy.
Innymi suowami: sprawiydliwy ustrooj
spoueczny to taki, kery wspiyro sie na uznowaniu
wzajymnos’ci wszystkih roszczyn’ i
praw.
JES’LI NIY MA TYJ WZAJYMNOS’CI, ZBIOROWOS’C’
SIE ROZPADO !
Z pewnos’cioom idyja sprawiydliwos’ci
niy moge rzoondac’, coby`h traktowou wszystkih ludzi jednako, niy wyroorzniajoonc
w rzodyn sposoob ludzi, kerzi mi soom bliscy, z kerymi sie kamraca, kerym
pszaja. Jakby`h tak robiou, boouby`h potworym.
Ale tak doprowdy tym, czego duh s’wiata
uod nos oczekuje, niy jest wcale sprawiydliwos’c’,
ale rzyczliwos’c’ dlo bliz’nih, kamractwo
i MIYUOSIERDZIE.
Take jakos’ci, keryh ze sprawiydliwos’ci
niy do sie wykludzic’.
Boon’dz’my na Poonboczkowy wzoor miyuosierni!
Boon’dz’my tacy, a sprawiydliwos’cioom
- nawet toom miyndzynarodowoom sie niy przejmujmy.
Oto dobro wskazoowka!
„Ludzie zawsze chcieli wierzyć w jakiś
porządek naturalny czy głos z niebios idący,
który mówi, co mamy czynić,
by sprawiedliwie czynić, a do tego uznanie wzajemności
roszczeń i prawa pozytywnego
nie wystarcza”.
Leszek Kołakowski
|